Oʻzbekistonda kompaniya ochish: bosqichma-bosqich qoʻllanma

1-qadam: Tashkiliy-huquqiy shaklni tanlash

Aksariyat xorijiy investorlar masʼuliyati cheklangan jamiyat (MChJ) tashkil etadi. MChJ toʻliq xorijiy kapitalga ega boʻlishi mumkin, moslashuvchan boshqaruv tuzilmasiga ega va aksariyat faoliyat turlari uchun ustav fondining amalda sezilarli minimal miqdori talab qilinmaydi. Agar biznes ommaviy tarzda kapital jalb qilishni rejalashtirsa yoki AJ shakli majburiy boʻlgan sohada, masalan bank sohasida faoliyat yuritsa, aksiyadorlik jamiyati (AJ) maqsadga muvofiq. Ishni boshlashdan oldin rejalashtirilayotgan faoliyat litsenziyalanishini hamda tartibga soluvchi organ taʼsischilar, kapital yoki rahbariyatga nisbatan alohida talablar belgilaganmi-yoʻqligini aniqlang.

2-qadam: Taʼsischi hujjatlarini tayyorlash

Xorijiy yuridik shaxs taʼsischi boʻlganda odatda quyidagi hujjatlar talab qilinadi:

• bosh kompaniyaning tijorat reyestridan koʻchirma (yoki unga tenglashtirilgan faoliyat yuritayotganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma — certificate of good standing);
• soʻralgan hollarda bosh kompaniyaning taʼsis hujjatlari;
• bosh kompaniya vakolatli organining jamiyatni taʼsis etish, direktorni tayinlash va vakilga vakolat berish toʻgʻrisidagi qarori;
• Oʻzbekistonda arizani topshiradigan shaxs uchun ishonchnoma;
• jismoniy shaxs boʻlgan taʼsischilar va tayinlangan direktor pasportlarining nusxalari.

Xorijda berilgan hujjatlar Oʻzbekistonda foydalanilishidan oldin tasdiqlanishi lozim. Oʻzbekiston Xorijiy rasmiy hujjatlarni legalizatsiya qilish talabini bekor qiluvchi Gaaga konvensiyasiga qoʻshilgan va u 2012-yildan buyon Oʻzbekistonga nisbatan qoʻllanilib kelmoqda. Shu sababli Apostil konvensiyasiga aʼzo boshqa davlatlarda berilgan hujjatlar uchun hujjat berilgan mamlakatda qoʻyilgan apostilning oʻzi kifoya. Konvensiyaga aʼzo boʻlmagan davlatlarning hujjatlari toʻliq konsullik legalizatsiyasidan oʻtkazilishi kerak. Tasdiqlangandan soʻng hujjatlar oʻzbek yoki rus tiliga tarjima qilinadi va tarjima Oʻzbekistonda notarial tasdiqlanadi.

Amaliyotda aynan shu bosqich eng koʻp vaqt oladi. Xorijda yangi koʻchirmalar, imzolar va apostillarni olish bir necha hafta davom etishi mumkin, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organlar esa eskirgan yoki bir-biriga zid hujjatlarni rad etishi mumkin.

3-qadam: Taʼsis hujjatlarini tayyorlash

Taʼsischilar yangi jamiyatning ustavini qabul qiladi, bir nechta taʼsischi boʻlganda esa taʼsis shartnomasini tuzadi yoki taʼsis etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Ustavda jamiyatning nomi, yuridik manzili, ustav fondi, boshqaruv organlari, ularning vakolatlari va ulushlarni boshqa shaxsga oʻtkazish tartibi belgilanadi. Namunaviy ustavlardan foydalanish mumkin, biroq xorijiy investorlar uchun, ayniqsa qoʻshma korxonalarda, alohida maʼqullanadigan masalalar, boshi berk vaziyatlar (deadlock) va ulushlarni oʻtkazishga oid cheklovlarni qamrab oluvchi individual ustav odatda foydaliroq.

Oʻzbekistonda yuridik manzil boʻlishi shart. Bu ijaraga olingan ofis yoki ayrim hollarda biznes-markaz tomonidan taqdim etiladigan bino boʻlishi mumkin. Odatda ijara shartnomasi yoki ijaraga beruvchining kafolat xati talab qilinadi.

4-qadam: Davlat roʻyxatidan oʻtkazish

Tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish «yagona darcha» tamoyili asosida amalga oshiriladi. Ariza Davlat xizmatlari markazi orqali yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali onlayn topshiriladi. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ hujjatlarni tekshiradi, firma nomini band qiladi va jamiyatni davlat reyestriga kiritadi. Soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR) avtomatik ravishda beriladi, jamiyat esa alohida ariza berilmasdan soliq va statistika organlarida hisobga qoʻyiladi.

Hujjatlar toʻliq va bir-biriga muvofiq boʻlsa, roʻyxatdan oʻtkazishning oʻzi odatda qisqa muddatda yakunlanadi. Tarjimalardagi xatolar, nomlarning mos kelmasligi yoki ishonchnomaning yoʻqligi rad etishning eng koʻp uchraydigan sabablari hisoblanadi, shuning uchun hujjatlarni topshirishdan oldin puxta tekshirib chiqish oʻzini oqlaydi.

5-qadam: Bank hisobvaragʻini ochish

Roʻyxatdan oʻtgandan soʻng jamiyat oʻzi tanlagan tijorat bankida soʻmdagi hisob-kitob hisobvaragʻini, zarur boʻlsa, chet el valyutasidagi hisobvaraqni ham ochadi. Banklar «mijozingni bil» (KYC) tartibida tekshiruv oʻtkazadi, jumladan benefitsiar mulkdorlarni aniqlaydi, bosh kompaniyaning korporativ hujjatlarini qayta soʻrashi ham mumkin. Shundan soʻng ustav fondi ustav va qonunda belgilangan muddatda shakllantiriladi. Xorijiy taʼsischining chet el valyutasidagi hissalari bank orqali kirim qilinadi va tegishli tartibda hujjatlashtiriladi — bu keyinchalik dividendlarni repatriatsiya qilish va xorijiy investitsiya maqomini tasdiqlash uchun muhim ahamiyatga ega.

6-qadam: Roʻyxatdan oʻtgandan keyingi qadamlar

Jamiyat roʻyxatdan oʻtib, bank hisobvaragʻiga ega boʻlgach, odatda quyidagi qadamlar amalga oshiriladi:

1. Soliq hisobotlarini topshirish va elektron hujjat aylanishi uchun zarur boʻlgan direktorning elektron raqamli imzosini olish.
2. Jamiyatning aylanmasi yoki faoliyati talab qilsa, QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtish yoki imkoniyat boʻlsa, boshqa soliq rejimini tanlash.
3. Faoliyat litsenziyalanadigan boʻlsa, yagona elektron litsenziyalash tizimi orqali litsenziya va ruxsatnomalar olish uchun murojaat qilish.
4. Mehnat shartnomalarini tuzish va ularni Yagona milliy mehnat tizimida roʻyxatdan oʻtkazish; zarur hollarda xorijiy xodimlar uchun ishlash uchun ruxsatnomalar olish.
5. Shaxsga doir maʼlumotlar bazalarini roʻyxatdan oʻtkazish va Oʻzbekiston fuqarolarining shaxsga doir maʼlumotlarini mahalliy saqlashni tashkil etish.
6. Hisob siyosati, ichki mehnat tartibi qoidalari va shaxsga doir maʼlumotlarni himoya qilish siyosati kabi ichki hujjatlarni qabul qilish.

Odatiy muddatlar

Xorijiy kapitalli MChJ uchun real reja uchta bosqichni nazarda tutadi. Xorijdagi tayyorgarlik bosqichi — koʻchirmalarni yigʻish, qarorlar va ishonchnomalarni imzolash, apostil qoʻydirish — odatda eng koʻp vaqt oladi va bosh kompaniya qaysi yurisdiksiyada joylashganiga bogʻliq boʻladi. Oʻzbekistondagi roʻyxatdan oʻtish bosqichi, jumladan tarjima, notarial tasdiqlash va hujjatlarni topshirish, hujjatlar tartibda boʻlsa, nisbatan qisqa davom etadi. Operatsion bosqich — bank hisobvaragʻini ochish, ustav fondiga hissa qoʻshish, soliq hisobini yoʻlga qoʻyish, litsenziyalash va xodimlarni ishga olish — parallel ravishda olib borilishi mumkin, biroq litsenziyalanadigan faoliyatni tegishli litsenziya berilgunga qadar boshlash mumkin emas.

Amaliy tavsiyalar

• Xorijiy hujjatlarni imkon qadar erta yigʻishni va ularga apostil qoʻydirishni boshlang hamda ularning dolzarbligini saqlang.
• Taʼsischilar va direktorlarning ismlari barcha hujjatlar va tarjimalarda bir xil yozilganiga ishonch hosil qiling.
• Qoʻshma korxonalar va bir nechta xorijiy ishtirokchiga ega jamiyatlar uchun individual ustavdan foydalaning.
• Chet el valyutasidagi ustav fondi hissalari boʻyicha aniq hisob yuriting.
• Litsenziyalash va ishlash uchun ruxsatnomalar olish muddatlarini ishga tushirish rejasiga kiriting.
• Jamiyat nomidan davlat organlari va bankdan keladigan yozishmalarni qabul qilish uchun Oʻzbekistonda masʼul shaxsni tayinlang.

LEXGLOBAL xorijiy kompaniyalarga taʼsis etish jarayonining barcha bosqichlarida — hujjatlarni xorijda tekshirishdan tortib Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtgandan keyingi muvofiqlik masalalarigacha koʻmaklashadi.